چیرۆکی هەڕەشەی ڕژێمی زایۆنیستی لە هێرشێکی بەرفراوان بۆ سەر گەڕەکی باشووری بەیروت و پاشەکشەی لەناکاوی ڕژیم دوای هۆشدارییەکانی ئێران یەکێک لەو ڕووداوانەیە؛ ڕووداوێک کە جارێکی دیکە دەریخست کە ئەکتەرە شەڕخوازەکانی وەک ئەمریکا و ڕژێمی زایۆنی زیاتر لە هەموو شتێک بە زمانی دەسەڵات و خۆڕاگری و کەمکردنەوەی تێچوون وەڵام دەدەنەوە.
لە چەند کاتژمێری ڕابردوودا ڕژێمی زایۆنیستی بە چڕکردنەوەی هەڕەشەکانی لە دژی لوبنان، داوای لە دانیشتوانی هەندێک ناوچەی گەڕەکی باشووری بەیرووت کرد کە ماڵ و حاڵی خۆیان چۆڵ بکەن و میدیا عیبریەکانیش ئامادەکاری بۆ هێرشێکی بەرفراوانیان ڕاگەیاند.
کەشوهەوای ناوچەکە بە خێرایی بەرەو ڕووبەڕووبوونەوەیەکی نوێ دەڕۆیشت و زۆرێک لە چاودێران پێشبینیان دەکرد جارێکی دیکە تەلئەبیب ئاگری شەڕ لە لوبنان هەڵبگیرسێنێت.
بەڵام هەر کاتێک وا دیار بوو هەموو شتێک ئامادەیە بۆ دەستپێکردنی هێرشێکی نوێ، هاوکێشەکە لەناکاو گۆڕا. پەیوەندی تەلەفۆنی نێوان دۆناڵد ترامپ و بنیامین ناتانیاهۆ و دواتر هەواڵی ڕاگرتنی ئۆپەراسیۆنەکان پرسیارێکی گرنگی بۆ ڕای گشتی وروژاند: چی ڕوویدا کە بڕیارێکی وا گرنگ لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا بگۆڕدرێت؟
دەبێ لە پەیامە ڕوون و ئاشکراکانی ئێران کە دەینێرێت، بە دوای وەڵامدا بگەڕێین.
تاران بە ڕوونی ئەوەی خستەڕوو کە ئاگربەستی ئێستا تەنیا لە یەک بەرەدا سنووردار نییە و هەر کردەوەیەک لە دژی لوبنان دەکرێت بە پێشێلکردنی ڕێککەوتنەکانی ئێستا هەژمار بکرێت. لە هەمان کاتدا هۆشداری سەربازیش نێردراوە؛ هۆشدارییەکان کە هەر دەستدرێژییەکی نوێ بێ تێچوون نابێت و مەودای وەڵامەکان دەتوانێت لە دەرەوەی حیساباتە سەرەتاییەکانی تەلئەبیب فراوانتر بێت.
ئەمەش واقیعێکی گرنگ ئاشکرا دەکات. بەپێچەوانەی ئەو وێنەیەی کە میدیاکانی ڕۆژئاوا هەندێک جار لە ئەمریکا و ڕژێمی زایۆنی دەیخەنە ڕوو، بڕیاردەرانی ئەم دوو ئەکتەرە لەسەر بنەمای پرەنسیپی ئەخلاقی، یاسای نێودەوڵەتی یان ڕەچاوکردنی مرۆیی مامەڵە ناکەن، بەڵکوو لەسەر بنەمای حیساباتی تێچوون و قازانج.
هێرش دەکەن کاتێک پێیان وایە لایەنی بەرامبەر توانای وەڵامدانەوەی نییە یان ئامادە نییە، پاشەکشە دەکەن کاتێک بە جددی ئەگەری دانی تێچووی قورس هەڵدەسەنگێنن.
چاوخشاندنێک بە مێژووی پێشهاتەکانی ناوچەکە ئەم شێوازە پشتڕاست دەکاتەوە.
لە لوبنانەوە تا غەززە، لە سووریاوە بۆ عێراق، هەرکاتێک بۆشایی دەسەڵات یان لاوازی لە ڕێگریکردندا هەبووبێت، ماشێنەکانی جەنگی ئەمریکا و زایۆنیستەکان چالاکتر بوون.
بەڵام هەرکاتێک ڕووبەڕووی بەرخۆدانی کاریگەر و هێزی وەڵامدانەوە و ئیرادەی ڕووبەڕووبوونەوە بوونەتەوە، حیساباتەکانیان گۆڕیوە. بە واتایەکی تر ئەوەی ڕێگری لە شەڕ دەکات بەڵێنی دیپلۆماسی نییە، بەڵکوو ترسە لە تێچووی شەڕ.
هەروەها دەتوانرێت لەم چوارچێوەیەدا هەڵسوکەوتی ئەم دواییەی ترامپ شی بکرێتەوە.
سەرۆک کۆمار کە چەندین جار باسی لە سیاسەتی “ئاشتی لە ڕێگەی هێزەوە” کردووە، زیاتر لە هەموو سیاسەتمەدارێکی دیکە باوەڕی بە لۆژیکی دەسەڵات هەیە.
چەندین جار لە گۆڕەپانی نێودەوڵەتیدا نیشانی داوە کە دانوستان وەک ئامرازێک بۆ لێکتێگەیشتن نابینێت، بەڵکوو وەک ئامرازێک بۆ سەپاندنی ئیرادە دەبینێت. لەم ڕوانگەیەوە سروشتییە کە تەنیا کاتێک خۆی لە پەرەسەندنی گرژییەکان بەدوور بگرێت کە هێزێکی ڕێگریکەر دەبینێت.
لە لایەکی دیکەوە بنیامین ناتانیاهۆش لە ساڵانی ڕابردوودا چەندین جار هەوڵی داوە قەیرانەکانی دەرەوە بکاتە ئامرازێک بۆ چارەسەرکردنی کێشە ناوخۆییەکان. سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل زۆر باش دەزانێت کە شەڕ و نائەمنی دەتوانێت بیروڕای گشتی لە قەیرانە سیاسی و ئەمنی و کۆمەڵایەتییە ناوخۆییەکان سەرقاڵ بکات. بەڵام تەنانەت ئەویش ناچارە پاشەکشە بکات کاتێک دەبینێت ئەگەری فراوانبوونی ململانێکە و زیادبوونی تێچوونەکان.
هەر لەبەر ئەم هۆکارە ناتوانرێت ڕاگرتنی هێرش بۆ سەر بەیروت بە تەنها بە ئەنجامی نێوەندگیری یان پەیوەندی دیپلۆماسی هەژمار بکرێت.
دیپلۆماسی کاتێک کاریگەرە کە دەسەڵات پشتگیری بکات. ئەزموونەکان دەریانخستووە کە دانوستان بەبێ دەسەڵات، لە باشترین حاڵەتدا دەبێتە هۆی بەڵێنی بێ پشتیوانی و لە خراپترین حاڵەتدا هانی لایەنی بەرامبەر دەدات بۆ زیادکردنی فشار و زیادەڕەوی. ئەوەی لە ڕووداوەکەی ئەم دواییەدا کاریگەر بوو، تێگەیشتن بوو لەلایەن واشنتۆن و تەلئەبیبەوە کە بەردەوامبوون لەسەر ئەم ڕێگایە دەتوانێت دەرئەنجامەکانی لە دەرەوەی چاوەڕوانییەکانیان هەبێت.
ئەم ڕووداوە پەیامێکی گرنگیش بۆ لوبنان هەڵگرتووە. لە ساڵانی ڕابردوودا حکومەتی لوبنان چەندین جار هەوڵی داوە لە ڕێگەی میکانیزمی دیپلۆماسی و نێوەندگیری نێودەوڵەتییەوە ڕێگری لە دەستدرێژی ڕژێمی زایۆنی بکات. بەڵام ئەزموونەکان دەریدەخەن کە دەستەبەرکردنی ئاسایشی نەتەوەیی تەنها بە پشتبەستن بە بەڵێنە دەرەکییەکان ناتوانرێت.
زلهێزەکان کاتێک بەرژەوەندییه کانیان داوایان لێ بکات، داکۆکی له مافی وڵاتان دەکەن و کاتێک بەرژەوەندییەکانی دیکەی له گەڵدا بێت، تەنانەت به ئاشکراترین ده ستدرێژییش پشتگوێ دەخەن.
بۆیە ئەوەی گەرەنتی ئاسایشی لوبنان دەکات، لێدوانی نێودەوڵەتی یان گەرەنتی زلهێزە بیانییەکان نییە، بەڵکو دروستکردن و پاراستنی هاوکێشەی ڕێگریکردنە. هاوکێشەیەک کە تیایدا دوژمن بەو ئەنجامە دەگات کە تێچووی دەستدرێژی لە بەرژەوەندییەکانی زیاتر دەبێت. تەنیا لە ژێر ئەو بارودۆخانەدا ئەگەری شەڕ کەم دەبێتەوە و سەقامگیری بەردەوام جێگیر دەبێت.
ڕووداوەکەی گەڕەکی باشووری بەیروت جارێکی دیکە سەلماندی کە لە ژینگەی پشێوی ڕۆژئاوای ئاسیادا، دەسەڵات وەک گرنگترین گۆڕاو دەمێنێتەوە کە ڕەفتاری ئەکتەرەکان دیاری دەکات. پاشەکشەی ترەمپ و نەتانیاهۆ لە هێرشێک کە بەرەو لێواری لەسێدارەدان پێشڕەوی کردبوو، دەرئەنجامی گۆڕانکارییەکی لەناکاوی تێڕوانینەکانیان نەبوو سەبارەت بە ئاشتی و سەقامگیری، بەڵکو دەرئەنجامی گۆڕانی حیساباتەکانیان بوو سەبارەت بە تێچووی چالاکییە سەربازییەکان.
وانەی سەرەکی ئەم ڕووداوە ڕوونە: لە بەرامبەر ئەو ئەکتەرانەی کە مێژوویەکی دوور و درێژیان لە شەڕخوازی و داگیرکاری و پێشێلکردنی یاسا نێودەوڵەتییەکان هەیە، پشتبەستن بە نیازپاکی بەس نییە. ئەوەی دەتوانێت ڕێگری لە شەڕ بکات، دروستکردنی هاوسەنگی و نیشاندانی ئیرادە و پاراستنی ڕێگریکردنە.
ئەزموونی بەیرووت جارێکی تر دەریخست کە کاتێک تێچووی شەڕانگێزی زیاد دەکات، تەنانەت ڕادیکاڵترین سیاسەتمەدارەکان ناچار دەبن پاشەکشە بکەن، چونکە لە کۆتاییدا، لە زمانی دەسەڵات زیاتر لە هەموو زمانێک تێدەگەن.
Your Comment